Կամավոր գործողություններ, գլոբալ ազդեցություն․ մասնավոր պահպանվող տարածքներն ու 3-րդ թիրախի իրագործումը

Published on 21/10/2026

ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության կոնվենցիայի Կողմերի 17-րդ համաժողովի (CBD COP17) Կապույտ գոտում գտնվող FPWC տաղավարում տեղի է ունեցել միջազգային փորձագետների մասնակցությամբ պանելային քննարկում՝ «Կամավոր գործողություններ, գլոբալ ազդեցություն․ մասնավոր պահպանվող տարածքներն ու 3-րդ թիրախի իրագործումը» խորագրով։ Միջոցառումը նվիրված էր Կունմինգ-Մոնրեալի համաշխարհային 3-րդ թիրախի (30x30) իրագործման գործում Մասնավոր պահպանվող տարածքների (PPAs) առանցքային դերին։
Քննարկումը մեկնարկեց FPWC հիմնադիր և տնօրեն Ռուբեն Խաչատրյանի ելույթով, ով ներկայացրեց Կովկասյան կենսաբազմազանության ապաստարանի (CWR) զարգացման տպավորիչ ուղին․ 2010 թվականին վարձակալված ընդամենը 500 հեկտարից այն այսօր ընդլայնվել է՝ վերածվելով ավելի քան 25,000 հեկտար տարածք ընդգրկող կենսաբազմազանության միջանցքի։ Նա ընդգծեց, որ չնայած Հայաստանում մասնավոր պահպանվող տարածքների հստակ իրավական կարգավիճակի բացակայությանը, CWR-ում դաշտային մակարդակում 24/7 ռեժիմով իրականացվում է տեխնոլոգիահեն և բարձր արդյունավետություն ունեցող պահպանություն։
Զարգացնելով մասնավոր նախաձեռնությունների կարևորության թեման գլոբալ համատեքստում՝ Ջեյմս Ֆիթցսիմոնսը (TNC / IUCN WCPA) անդրադարձավ Ավստրալիայի ծավալուն փորձին։ Նա ներկայացրեց, թե ինչպես են 6,700-ից ավելի մասնավոր պահպանվող տարածքները, ծածկելով 10.6 միլիոն հեկտարից ավելի տարածք, հաջողությամբ լրացնում էկոլոգիական կարևորագույն բացերը՝ ապահովելով տեսակների և էկոհամակարգերի անխափան պահպանությունը։
Այսպիսի լայնամասշտաբ տարածքների կայուն պահպանությունն անհնար է առանց ֆինանսական ճկուն մեխանիզմների։ Այս համատեքստում Քենդիս Սթիվենսը (Sustainable Finance Coalition) ներկայացրեց աֆրիկյան 16 երկրներում կիրառվող կայուն ֆինանսավորման նորարարական մոդելները, որոնք ապահովում են մասնավոր և համայնքային պահպանվող տարածքների երկարաժամկետ կենսունակությունն ու ինքնաբավությունը։
Ֆինանսական մոդելներին զուգահեռ՝ պակաս կարևոր չէ նաև պաշտոնական հաշվետվողականությունը։ Մեգան Լաֆերթին (Nature Conservancy of Canada) ներկայացրեց Կանադայի փորձառությունը, որտեղ ավելի քան 1 միլիոն հեկտար մասնավոր պահպանվող տարածքներն ունեն ազգային տվյալների բազաներին ուղղակի հաշվետվողականության հստակ համակարգեր՝ ապահովելով թափանցիկություն և միջազգային չափանիշներին համապատասխանություն։
Ամփոփելով բանախոսների ելույթները՝ Սու Սթոլթոնը (Equator Initiative / Equilibrium Research) ընդգծեց մասնավոր պահպանվող տարածքների գլոբալ գույքագրումների և ամփոփումների անհրաժեշտությունը՝ առաջիկա բնապահպանական համաշխարհային համաժողովներին ընդառաջ PPA-ների ներդրումն ավելի տեսանելի և չափելի դարձնելու համար։
Պանելային քննարկումը մեկ անգամ ևս հաստատեց, որ կամավոր և մասնավոր նախաձեռնություններով իրականացվող բնապահպանությունն անփոխարինելի դեր ունի պահպանվող տարածքների բացերը լրացնելու, էկոհամակարգերի ամբողջականությունն ապահովելու և Կունմինգ-Մոնրեալի 3-րդ թիրախին (30x30) հասնելու գործում։